Το εμπόριο τίτλων σπουδών ως "εργαλείο ανάπτυξης"

Θυμάμαι ότι στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ο τότε υπουργός Παιδείας Πέτρος Ευθυμίου προωθούσε την ιδέα της διεύρυνσης του ακαδημαϊκού χάρτη της χώρας, η οποία έμεινε στη μνήμη μας με το γνωστό «κάθε πόλη και πανεπιστήμιο, κάθε ραχούλα και ΤΕΙ». Μάλιστα, τότε κυκλοφορούσε μια λίστα με τις πόλεις και κωμοπόλεις της χώρας με πληθυσμό άνω των 5.000 κατοίκων, με αναφορά για το εάν είχαν έστω ένα τμήμα ΤΕΙ. Τέτοια "έπρεπε να σχεδιαστούν".

Αντίστοιχης αισθητικής, αν όχι λογικής, είναι οι πρόσφατες συζητήσεις για δημιουργία μιας ελληνικής "αγοράς παροχής υπηρεσιών εκπαίδευσης". Η ίδια η υπουργός αναφέρει ότι η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων θα "προσελκύσει φοιτητές από όλον τον κόσμο, με σημαντική βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και άμεσα οικονομικά οφέλη για τη χώρα. Η χώρα μας πολύ σύντομα θα αναδειχθεί σε περιφερειακό κέντρο εκπαίδευσης".

Δυστυχώς, όπως στο "σχεδιασμό" της κατανομής των τμημάτων ΤΕΙ ανά την επικράτεια, έτσι και σε αυτές τις εξαγγελίες λείπει οποιαδήποτε πειστική αναφορά στο πως θα διασφαλιστεί η ποιότητα του παρεχόμενου "εκπαιδευτικού προϊόντος".

"Να μην κερδίζει μόνο η Κύπρος και η Τουρκία" είχε κάποτε πει ο επικεφαλής του Ποταμιού, Σταύρος Θεοδωράκης.

Φαίνεται η αγωνία μας δεν είναι πλέον η ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης, αλλά το ποιός θα προσφέρει περισσότερους τίτλους σπουδών. Τα παραδείγματά μας έπαψαν να είναι οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Γαλλία, η Φινλανδία - πλέον τα "παραδείγματα προς μίμηση" είναι η Κύπρος και η Τουρκία...

Για την προώθηση της ιδέας του σχεδιαζόμενου "περιφερειακού κέντρου εκπαίδευσης" τα επιχειρήματα δεν είναι πειστικά:

Το brain drain σίγουρα θέλουμε να το περιορίσουμε, αλλά ευχής έργο θα ήταν να θέλαμε να φέρουμε πίσω στη χώρα εκείνους που πρωτοπορούν και βρίσκονται στην αιχμή της έρευνας και που δεν θα δεχτούν να αναπτύξουν το ερευνητικό τους εργαστήριο σε ένα κολλέγιο τρίτης κατηγορίας όταν μπορούν να ερευνήσουν στο Harvard, στο ΕΤΗΖ, στο Berkeley, στην Οξφόρδη.

Το επιχείρημα της "οικονομικής αιμορραγίας" καλά κρατεί εδώ και δεκαετίες... Στο όνομα της ανάσχεσης αυτής της "οικονομικής αιμορραγίας" έχει αυξηθεί ο αριθμός των εισακτέων τις τελευταίες δεκαετίες από 12% σε 80%. Οποιαδήποτε σωστή μελέτη θα είχε προσπαθήσει να αναζητήσει το πρόβλημα αυτών των πιέσεων για παροχή τίτλων σπουδών στο στρεβλά σχεδιασμένο πλαίσιο απόδοσης επαγγελματικών προσόντων, αλλά και στην άσχημα σχεδιασμένη (για να μην πω ανύπαρκτη) επαγγελματική εκπαίδευση. Η εμμονή στην περαιτέρω διεύρυνση της τριτοβάθμιας, εκφράζει τη λάθος κατανόηση των πολύ σοβαρών προβλημάτων στο χώρο της εκπαίδευσης.

Το ότι μπορούμε να προσελκύσουμε φοιτητές από όλο τον κόσμο - γι' αυτό δεν υπάρχει αμφιβολία. Το τρίπτυχο "λίγο κρασί, λίγο ήλιος, θάλασσα" είναι σίγουρα ελκυστικό για πολύ κόσμο, ιδιαίτερα εάν στη χώρα προέλευσης έχουν περισσότερο αξία οι τίτλοι σπουδών και όχι η ποιότητα. Εξ'αλλου, ας μην ξεχνάμε, πολλά diploma mills έχουν ανοίξει στην περιοχή, τα οποία προσφέρουν τίτλους σπουδών εύκολα και άκοπα.

Η ποιότητα δε διασφαλίζεται με τις μάλλον αφελείς εξαγγελίες ότι "ο συναγωνισμός με τα δημόσια πανεπιστήμια θα οδηγήσει στην βελτίωση του επιπέδου παρεχόμενης εκπαίδευσης για όλους" - πόσο συντέλεσαν τα ιδιωτικά της Κύπρου, που είναι πολύ χαμηλά στις διεθνείς κατατάξεις, σίγουρα όχι στην πρώτη χιλιάδα, στη βελτίωση του δημόσιου Πανεπιστημίου Κύπρου, το οποίο βρίσκεται σε κατάταξη μεταξύ 401-500 στον κόσμο;

Θα με ρωτήσετε κάποιοι: "Τι πειράζει εάν δημιουργηθούν 30 νέα πανεπιστήμια, σε θέσεις κατάταξης 3000 έως 20.000 στον κόσμο;"
Η απάντηση δεν είναι δύσκολη: όσο δεν εξυγιαίνεται το πλαίσιο απόδοσης επαγγελματικών προσόντων και άδειας ασκήσεως επαγγέλματος, το γνωσιακό υπόβαθρο των νέων πτυχιούχων θα βαίνει μειούμενο. Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα που παραμένει εγκλωβισμένη στα "τυπικά προσόντα" για τη στελέχωση φορέων και οργανισμών, η οποία εδώ και μισό αιώνα αδυνατεί να διακρίνει την ποιότητα - αντιθέτως μοριοδοτεί την ποσότητα (π.χ. διαφορετικών τίτλων προσόντων), μια χώρα της οποιας ο νομοθέτης αδυνατεί να κάνει τη διάκριση μεταξύ τίτλου σπουδών από το Caltech και τίτλου σπουδών από το φυσικό Καβάλας, αναγκαστικά θα συνεχίσει να στελεχώνει τον κρατικό μηχανισμό βάσει "τυπικών προσόντων". Έάν, κατά μέσο όρο, η ποιότητα του μέσου τίτλου σπουδών βαίνει μειούμενη, η ποιότητα του επιστημονικού προσωπικού της χώρας θα είναι αντίστοιχη.
Εάν δεν μπορούμε να κάνουμε τη διάκριση της ποιότητας, η πείρα έχει δείξει ότι οι καλύτεροι θα φεύγουν προς τις χώρες που όχι μόνο μπορούν να κάνουν τη διάκριση, αλλά την εκτιμούν με το σωστό τρόπο.

Προς το παρόν, το ζητούμενο είναι να γίνει κατανοητή η ανάγκη διάκρισης της ποιότητας από την ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας. Τα υπόλοιπα έπονται.

O μύθος ότι με τις μετεγγραφές τα κεντρικά ΑΕΙ βουλιάζουν και τα περιφερειακά αδειάζουν. Οι "ελεύθερες" μετεγγραφές του 2014-15

Ο νόμος 4264/2014 (νόμος Λοβέρδου), επέτρεψε σε πολλές κατηγορίες φοιτητών (πολύτεκνοι, τρίτεκνοι, κ.α.) να μεταφέρουν τη θέση εισαγωγής τους σε αντίστοιχο πανεπιστημιακό τμήμα άλλου ΑΕΙ. Οι δικαιούχοι φάνηκαν να είναι πολλοί και οι εφημερίδες συναγωνίζονταν η μία την άλλη σε δυσοίωνες προβλέψεις για τον τελικό αριθμό μετεγγραφομένων. Χαρακτηριστικό ήταν το πρωτοσέλιδο στην εφημερίδα Πρώτο Θέμα.



Παρά τα δημοσιεύματα, μετά τις μετεγγραφές του 2014-15 με βάση τον παραπάνω νόμο και όπως φάνηκε εκ των υστέρων, τα κεντρικά ΑΕΙ δε «βούλιαξαν» και τα περιφερειακά δεν «άδειασαν». «Κακές» περιπτώσεις υπήρξαν σε κεντρικά ΑΕΙ αλλά και σε περιφερειακά ΑΕΙ. Η υπερβολές που ακούστηκαν σχετικά για τον αριθμό των μετεγγραφομένων, θα είχε αποφευχθεί εάν είχαν μελετηθεί προσεκτικά οι κατηγορίες των αντίστοιχων τμημάτων και η κατανομή των φοιτητών με βάση τον τόπο καταγωγής.

Αναλυτικά:

Προτάσεις αναμόρφωσης τριτοβάθμιας εκπαίδευσης

Κατά το μόττο: «Το ψάρι .. από την κεφαλή», όλο το εκπαιδευτικό μας σύστημα, σέρνεται, και έχει τη «σφραγίδα» των εκάστοτε πολιτικών ηγεσιών, οι οποίες, είτε ασκούσαν πελατειακές πολιτικές, είτε αδυνατούσαν να αναγνώσουν και να αντιμετωπίσουν τα πάμπολλα προβλήματα του εκπαιδευτικού τοπίου.

Πρώτα κάποια γενικά σχόλια:

Πριν την ίδρυση ιδιωτικών ΑΕΙ, θα πρέπει να προχωρήσουμε σε μια πρώτη εξυγίανση του ακαδημαϊκού χάρτη της χώρας. Το σκεπτικό γι' αυτή την πρόταση είναι απλό: Εάν απαιτήσουμε αυστηρές προδιαγραφές για τα ιδιωτικά ΑΕΙ, τις ίδιες θα πρέπει να πληρούν και τα δημόσια. Σήμερα όμως λειτουργούν τμήματα ΑΕΙ τα οποία, σύμφωνα με τις αξιολογήσεις της ΑΔΙΠ «έχουν καρκίνο». Εάν, τραγικές περιπτώσεις τμημάτων σε δημόσια ΑΕΙ, συνεχίζουν απρόσκοπτα τη λειτουργία τους, τραγικές περιπτώσεις θα συναντήσουμε και στα μη κρατικά ΑΕΙ. 

Πολλές οικογένειες ενδιαφέρονται πρωτίστως για το «χαρτί» και δευτερευόντως για τις ουσιαστικές σπουδές του νέου. Όμως, σπουδές σε ένα «λάθος» περιβάλλον, διαμορφώνουν «λάθος» νοοτροπίες. Η κριτική αφορά και στα δημόσια ΑΕΙ. Στόχος της εκπαιδευτικής πολιτικής, να διαμορφώνει σωστούς πολίτες, οι οποίοι, ως σωστοί πολίτες, θα είναι και σωστοί επαγγελματίες. 

Προϋπόθεση ενός πολίτη που σέβεται την πολιτεία, είναι μια πολιτεία που σέβεται τον πολίτη. 

Ο σεβασμός ξεκινά από τους δασκάλους και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, τα οποία, στα μάτια του μαθητή, εκπροσωπούν την πολιτεία, προς το μαθητή. Θα πρέπει το εκπαιδευτικό σύστημα να βοηθά το νέο να αναπτύξει τα ταλέντα του, να κυνηγήσει τους στόχους του, αλλά και να του ανοίξει νέους ορίζοντες.

Τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, ως πρότυπες κοινότητες, θα πρέπει να είναι ο στόχος: πρότυπες, ως προς το μαθησιακό, το οργανωτικό, το κτιριακό περιβάλλον, αλλά και ως προς τις «πόρτες» που ανοίγει, στις δυνατότητες που προσφέρει στα μέλη της κοινότητας. 

Ποιός επιθυμεί την επιστροφή στο νόμο 1268/1982;

Οι κ. Πανούσης και Κλάδης είχαν συμμετάσχει στη σύνταξη του Ν.1268/1982. Μερικά χρόνια αργότερα καταθέτουν την άποψή τους για τα τεράστια προβλήματα που δημιούργησε ο Ν.1268/1982. Ο κ. Κ. Τσουκαλάς, επικεφαλής στο ψηφοδέλτιο επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς να ασκεί κριτική στο Ν.1268, σε κείμενό του (1993) χρησιμοποιεί σκληρή γλώσσα για την κατάσταση στην οποία είχαν περιέλθει τα πανεπιστήμια. Αναρωτιέται λοιπόν κανείς, εάν η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας συμμερίζεται τις απόψεις των κ. Πανούση, Κλάδη, Τσουκαλά: αναγνωρίζουν τα προβλήματα; Εάν ναι, μπορούν να προσφέρουν μια ανάλυση για τα αίτια αυτών των προβλημάτων;  Εάν όχι, τότε δεν μπορούν να προσφέρουν λύση. Σίγουρα δεν μπορούν να νομοθετούν με βάση την εμπειρία του ΕΜΠ.

Ανεύθυνη πολιτική για τους εισακτέους

«Καταστροφικός απεδείχθη o τρόπος ορισμού των εισακτέων στα ΑΕΙ πέρυσι. Η ευθύνη βαραίνει το υπουργείο Παιδείας για δύο, κυρίως, λόγους:

Πρώτον: Το υπουργείο διεύρυνε τα κριτήρια για τους δικαιούχους μετεγγραφής, με αποτέλεσμα, ενώ το 2013 οι δικαιούχοι υποψήφιοι ήταν 3.864 (εγκρίθηκαν 2.654 μεταφορές θέσεων), το 2014-15 οι αιτήσεις ξεπέρασαν τις 12.000. Ιδιαίτερα επιβαρύνθηκαν από τις μετεγγραφές ορισμένα τμήματα κεντρικών ΑΕΙ, με χαρακτηριστικά παραδείγματα το τμήμα Πληροφορικής του ΤΕΙ Αθηνών στο οποίο οι πρωτοετείς τριπλασιάστηκαν, και το τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Πανεπιστημίου Αθηνών, στο οποίο οι πρωτοετείς σχεδόν διπλασιάστηκαν σε σχέση με προηγούμενες χρονιές.

Δεύτερον: Το ακαδημαϊκό έτος 2014-15 το υπουργείο επέβαλε αυξήσεις στον αριθμό των εισακτέων μεγαλύτερες από 30% σε σχέση με το ακαδημαϊκό έτος 2013-14 σε αρκετά τμήματα. Οι αυξήσεις αυτές, οι οποίες αφορούσαν κυρίως σε ΑΕΙ της περιφέρειας, δεν εξομαλύνθηκαν μετά τις μετεγγραφές. Για παράδειγμα, 

Σκέψεις και προτάσεις για την πανεπιστημιακή εκπαίδευση

Παρά το ζοφερό πολιτικό κλίμα των τελευταίων ημερών δεν πρέπει να ξεχνάμε τις λύσεις που πρέπει να αναζητήσουμε για να ανακάμψει η χώρα. Η άποψή μου είναι ότι, παρ’όλο που απαιτεί χρόνια για να αποδώσει, η καλύτερη διέξοδος για τη χώρα είναι να δοθεί προτεραιότητα στη σωστή παιδεία των πολιτών της.

Μελετώντας τα ΑΕΙ της χώρας μπορούμε να προβλέψουμε την εικόνα που θα έχει η χώρα σε 20 χρόνια. Η εικόνα αυτή δεν είναι καθόλου ενθαρρυντική για την αναπτυξιακή πορεία της χώρας.

Η ποιότητα της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης εξαρτάται άμεσα από τον αριθμό των εισακτέων

Πολλοί έχουν διαμαρτυρηθεί για τις χαμηλές κατατάξεις των πανεπιστημίων μας στις διεθνείς αξιολογήσεις. Γεγονός είναι ότι η χώρα μας δεν διαθέτει πανεπιστήμιο το οποίο να κατατάσσεται στα 100 πρώτα διεθνώς. Έχει όμως πανεπιστήμια που κατατάσσονται στα 500 πρώτα - σε σύνολο 16.000 πανεπιστημίων διεθνώς (άλλοι υπολογίζουν τα πανεπιστήμια σε 22.000), το να έχεις πανεπιστήμια στο καλύτερο 3% δεν είναι και άσχημα. Μπορούμε όμως καλύτερα.