Παρενέργειες χημειοθεραπείας

 Ποιές παρενέργειες είχα κατά τη χημειοθεραπεία και πως τις αντιμετώπισα;

Πριν τη διάγνωσή μου, η λέξη "χημειοθεραπεία" στο μυαλό μου σήμαινε κάτι το τρομακτικό. Όμως, παρ' όλο που οι παρενέργειες της χημειοθεραπείας για τον δικό μου καρκίνο - καρκίνο του μαστού - ήταν μάλλον ασυνήθιστα πολλές και ισχυρές, εν τούτοις η χημειοθεραπεία δεν ηταν αυτή η τρομακτική κατάσταση που φανταζόμουν. Ήταν όμως σίγουρα μια πολύ δύσκολη περίοδος που διήρκεσε αρκετούς μήνες.

Για τις παρενέργειες δε με είχε προειδοποιήσει κανείς, και ήταν πολλές.

Μακάρι να είχα από την αρχή την πρόνοια να κρατήσω ημερολόγιο. Το ημερολόγιο άρχισα να το κρατώ μετά το 2ο κύκλο χημειοθεραπειών, ενώ καθώς αυξάνονταν από τον ένα κύκλο στον επόμενο οι παρενέργειες, βρήκα ότι η αποτύπωση των παρενεργειών σε ένα φύλλο excel ήταν πιο εύκολη. Στο ημερολόγιο σημείωνα τι έτρωγα κάθε ημέρα και μπορούσα να κρίνω ποιό από τα φαγητά με πείραζε και ποιό όχι, ενώ στο φύλλο excel σημείωνα σχολαστικά την εμφάνιση ή την ένταση κάθε μιας από περισσότερες από 20 παρενέργειες.

Κάθε στήλη μια παρενέργεια, κάθε γραμμή μια ημερομηνία. Η αποτύπωση των παρενεργειών σε ένα τέτοιο φύλλο βοήθησε εμένα και το γιατρό να υπάρχει μια εποπτεία της κατάστασης.

Κατ' αρχάς - τι είναι κύκλος χημειοθεραπείας;
Κάθε ογκολογικός ασθενής που υποβάλλεται σε χημειοθεραπεία, θα ακολουθήσει κάποιο συγκεκριμένο σχήμα: συγκεκριμένα φάρμακα, τα οποια χορηγούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Στη δική μου περίπτωση, τα φάρμακα χορηγήθηκαν σε 6 περιόδους: 6 κύκλους.

Ανά τρεις εβδομάδες, πήγαινα στην ογκολογική κλινική και λάβαινα, ενδοβλεβίως και σε χρονικό διάστημα συνολικά περίπου 4-5 ωρών, τα φάρμακά μου. 

Συνήθως τις 2-3 ημέρες πριν τη χημειοθεραπεία αισθανόμουν κάπως καλά, όπως και την ημέρα της χημειοθεραπείας και την αμέσως επόμενη ημέρα. Οι παρενέργειες και η δυσφορία ξεκινούσαν τη 2η ημέρα μετά τη χημειοθεραπεία.

Τα φάρμακα που μου χορηγήθηκαν επηρέασαν:

• Το στόμα: : μούδιασαν τα χείλη, κάποια στιγμή είχα ουλές στις άκρες των χειλιών, άλλαξε η γεύση στο στόμα, δεν μπορούσα να φάω καθόλου ζάχαρη επειδή τότε θα στέγνωνε το στόμα μου.
• Το πεπτικό: είχα την αίσθηση της ναυτίας, ρευόμουν συνέχεια, έκανα - ευτυχώς πολύ λίγες φορές - εμετό, είχα έντονες ενοχλήσεις στο στομάχι και στο έντερο (και οι ενοχλήσεις ήταν πιο έντονες με κάποια φαγητά), ενώ η κύρια παρενέργεια ήταν οι διάρροιες: έχασα το 10% του βάρους μου κατά τη διάρκεια των χημειοθεραπειών.
• Τρίχες: Πέσαν οι τρίχες από κάθε σημείο του σώματός μου. Από το τριχωτό της κεφαλής, φυσικά, αλλά οι τρίχες που μου έλειψαν περισσότερο από όλες ήταν οι βλεφαρίδες... Μόνο όταν τις έχασα συνειδητοποίησα πόσο σημαντική προστασία προσφέρουν στα μάτια από σκόνες και σκουπιδάκια. Ανυπομονώ να βγουν ξανά!
• Νεύρα (;): Η χημειοθεραπεία φαίνεται να πειράζει κάποια νεύρα. Από τον 3ο κύκλο και μετά, άρχισα να αισθάνομαι τα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών μουδιασμένα, ενώ τα βλέφαρά μου και οι μύες της κοιλιάς έκαναν σπασμούς που δεν μπορούσα να ελέγξω.
• Μάτια: Υπήρχαν πολλές ημέρες που δυσκολευόμουν να δω. Άλλες φορές δεν μπορούσα να δω μικρές λεπτομέρεις, όπως τα γράμματα στο χαρτί, και άλλες φορές δεν μπορούσα να διακρίνω ούτε μεγάλα αντικείμενα, όπως βράχους σε ένα μονοπάτι.
  Δεν ήταν το οπτικό νεύρο που είχε επηρεαστεί - αλλά ένας συνδυασμός των σπασμών που έκαναν τα βλέφαρα, και των δακρύων που είχαν συχνά τα μάτια μου (όχι, δεν έκλαιγα - ίσως ήταν από τη σκόνη που τα μάτια μου έπρεπε να αντιμετωπίσουν έχοντας χάσει τις πολυτιμες βλεφαρίδες) με οδηγούσαν να βλέπω για μεγάλα χρονικά διαστήματα μια θολούρα. Και πως περνά ο χρόνος όταν δεν μπορείς να διαβάσεις, να δεις, να οδηγήσεις;
• Δέρμα, νύχια και επιθήλιο μύτης: 
  Η χημειοθεραπεια στοχεύει τα κύτταρα που πολλαπλασιάζονται: και τα κύτταρα του δέρματος όπως και τα κύτταρα που δημιουργούν τα νύχια, ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.
  Το δέρμα μου όπως και τα ιγμόριά μου ήταν σχεδόν συνεχώς στεγνά, και τα πολλά υγρά που προσπαθούσα να πίνω δεν φάνηκε να μπορούν να αντιμετωπίσουν επιτυχώς την κατάσταση. Στο δέρμα του προσώπου εμφανίστηκαν ρυτίδες που δεν είχα ξαναδεί. Το εσωτερικό της μύτης είχε "ξεραθεί". Το δέρμα έγινε πολύ ευαίσθητο: εμφάνισα κοκκινίλες στο πρόσωπο και στα χέρια. Τα νύχια έγινα πολύ ευαίσθητα και, στη διάρκεια των 5 μηνών φάνηκε σαν να έγιναν πιο πλατειά, καθώς το δέρμα αριστερά και δεξιά από κάθε νύχι έδινε την εντύπωση ότι "τραβηχτηκε" προς τα πίσω. Κάποιοι άνθρωποι θα χάσουν νυχια κατά τη διάρκεια των χημειοθεραπειών, εγώ περιμένω να δω εάν ένα μου νύχι έχει αποφασίσει να με εγκαταλείψει ή θα παραμείνει στο δάχτυλο του ποδιού μου.
• Αδυναμία - ρίγη: 
  Κατά τη διάρκεια των χημειοθεραπειών κρύωνα συνέχεια. Ίσως οφείλεται στην "ελαφριά αναιμία" που σημείωναν οι εξετάσεις αίματος. Συχνά δεν ήθελα να αφήσω τη θαλπωρή του κρεβατιού (πάπλωμα + 3 κουβέρτες) επειδή δύσκολα μπορούσα να ζεσταθώ με 3 πουλόβερ + μια κουβέρτα τυλιγμένη γύρω μου. Η αίσθηση κρύου οδηγούσε με τη σειρά της σε ακινησία, ενάντια στις συμβουλές ότι κατά τη διάρκεια των χημειοθεραπειών πρέπει να κινούμαστε.
• Την ικανότητα συγκέντρωσης.
• Αίμα (λευκοπενία - ουδετεροπενία): Αυτή την παρενέργεια τη βάζω τελευταία, είναι όμως ίσως η σοβαρότερη. Τα λευκά αιμοσφαίρια προσφερουν την πρώτη γραμμή άμυνας το οργανισμού απέναντι σε παθογόνα - και αυτά επίσης κατακρημνίζονται από τις χημειοθεραπείες. Στη διάρκεια των 5 μηνών, κράτησα τον εαυτό μου σε "καραντίνα", στον πρώτο χειμώνα μετά την πανδημία που οι πολιτες άρχισαν να κυκλοφορούν μαζικά σε κλειστούς χώρους χωρίς μάσκα. Στη διάρκεια των 5 μηνών ανακάλυψα ότι δεν μπορούσα να τρώω οτιδήποτε και έπρεπε να προσέχω όλα τα φαγητά που μπορεί να περιείχαν "ζωντανά" κύτταρα και, επομένως, παθογόνους οργανισμούς.

Τελευταία χημειοθεραπεία - 23/3/2023

 Τελευταία χημειοθεραπεία σήμερα. Ένα "ταξίδι" που ξεκίνησε πριν από 5 μήνες ακριβώς.

Δε θα ξεχάσω εκείνο το βράδυ Κυριακής, που καθισμένη ανέμελα στο κρεβάτι, ψηλάφησα τον όζο. Στο ένα εκατοστό κάτω από το δέρμα, κάτι σκληρότερο από τον γύρω ιστό, σε μέγεθος (νόμιζα) φακής.

Ήταν πολύ γνώριμη αυτή η αίσθηση: Θυμήθηκα πως πριν από πολλά χρόνια, στις ΗΠΑ, στα πλαίσια ενημέρωσης για τον καρκίνο του μαστού, μια ιατρική εταιρεία είχε φέρει ομοιώματα μαστών από σιλικόνη σε κάποια από τα οποία είχαν "κρύψει" ένα "ογκίδιο" και εμείς έπρεπε να βρούμε σε ποιά από όλα τα ομοιώματα υπήρχαν αυτά τα ογκίδια.

Η πρώτη αίσθηση: σοκ!

Πάντα πίστευα (όπως όλες μας;!) ότι ο καρκίνος δε θα έφτανε ποτέ σε μένα. Δεν ξέρω γιατί το πίστευα: Ήμουν από τους ανθρώπους που "κυνηγούσε" τα βιολογικά μαρούλια, έτρωγε υγιεινά. Ήμουν (είμαι) αδύνατη, αθλούμαι, δεν καπνίζω, δεν πίνω αλκοόλ, ούτε (όπως φάνηκε στη συνέχεια) είχα γενετική προδιάθεση.

Κι όμως... Αυτή η σκληράδα ήταν εκεί, κάτω από το δέρμα, δεν άφηνε κανένα περιθώριο να την αγνοήσεις.

Ευτυχώς η ακτινολόγος στην οποία απευθύνθηκα την επόμενη ημέρα κρατούσε πάντα κάποιες ώρες για τις γυναίκες που είχαν "πιάσει κάτι". Γι' αυτή της την πρόνοια, της είμαι ευγνώμων.

Λιγότερο από 48 ώρες μετά την ψηλάφιση, ήρθε η πρώτη διάγνωση: "συμπαγές σκληρό μόρφωμα, ύποπτο μιτωτικής εξεργασίας".

Και τώρα; Τι κάνουμε; Όλοι μιλάνε για το "ταξίδι" στο χώρο των νοσοκομείων, αλλά από που "πιάνει" κανείς το νήμα;

Πήρα μερικά ονόματα χειρουργών: "Και τώρα τρέχα!" μου είπε.

Αυτή ήταν η πιο σημαντική συμβουλή: "Και τώρα τρέχα!"

Όπως αποδείχθηκε, time was of the essence, όπως λένε οι Άγγλοι. Κάθε εβδομάδα, ίσως και κάθε ημέρα μετράει, επειδή ο επόμενος υπέρηχος (σε άλλο ακτινολόγο) έδειξε ότι μέσα σε 3 εβδομάδες ο όγκος είχε υπερδιπλασιαστεί! Ο καρκίνος δεν αστειεύεται...

Γι' αυτό άκουσα με επιφύλαξη τον πρώτο άνθρωπο με τον οποίο επικοινώνησα να μου κλείνει ραντεβού για 10 ημέρες αργότερα.

O δεύτερος γιατρός ανταποκρίθηκε γρηγορότερα: 4 ημέρες αργότερα βρέθηκε ραντεβού για μαγνητική (σε ημέρα Κυριακή - η μόνη ημέρα που υπήρχε διαθέσιμο ραντεβού), το πόρισμα βγήκε την επομένη, και το ίδιο απόγευμα έγινε η βιοψία.

Ο όγκος "έδειχνε" τις άγριες προθέσεις του: η αύξησή του φαινόταν εβδομάδα με την εβδομάδα. Πλέον χρειαζόταν να ξεκινήσει κανείς με χημειοθεραπεία.

Όπερ και εγένετο.

Αυτά γινόταν πριν 4-5 μήνες.

Μετά την πρώτη ψηλάφιση, και μέχρι να ξεκινήσουν οι χημειοθεραπείες, το πρώτο διάστημα ήταν το πιο δύσκολο: έπρεπε να πάρω τη βέλτιστη απόφαση: να επιλέξω γιατρούς, να επιλέξω που θα γίνουν οι θεραπείες και όλα αυτά ενώ ήξερα ότι το ρολόϊ μετρούσε το χρόνο.

Είμαι ευγνώμων στον πολύ αγαπητό καθηγητή που, όταν του ζήτησα "να με αναλάβει", μέσα σε 48 ώρες λάβαινα την πρώτη μου χημειοθεραπεία. Κάθε μέρα μετρά...

Έμαθα τι σημαίνει "χημειοθεραπεία" με παρενέργειες για τις οποίες δεν με είχε προειδοποιήσει κανείς. Πολλές διαφορετικές παρενέργειες, ξεφύτρωναν η μία μετά την άλλη, ως "kinder έκπληξη". Αλλά σιγά σιγά και μέσα από πειραματισμούς, ή από τύχη, ή με συμβουλές που πήρα από ειδικούς, μπόρεσα να τις θέσω υπό έλεγχο... Και ίσως γράψω γι' αυτές κάποια στιγμή: επειδή είναι κρίμα οι παρενέργειες να είναι "εκπλήξεις" τις οποιες κάθε ασθενής θα ανακαλύψει μόνη της, ενώ ίσως δεν έχουν όλες την ίδια πρόσβαση σε πληροφορίες που είχα εγώ.

Τελευταία χημειοθεραπεία σήμερα.

Έχω μπροστά μου κάποιο διάστημα παρενεργειών, χειρουργεία, και άλλες θεραπείες - ελπίζω όχι τόσο "βαρβαρες" όσο οι πρώτες...

Η αντιμετώπιση του καρκίνου είναι ένα μεγάλο ταξίδι που, όποιος επιλέξει τη ζωή, δεν μπορεί να αποφύγει. Γι' αυτό, όσο νωρίτερα, τόσο καλύτερα.

Η καλύτερη συμβουλή: Αυτό που μας λένε συνέχεια οι γιατροί και εμείς ξεχνάμε γιατι λέμε "εεε, τώρα, δε θα τύχει σε εμένα" ή

"δε βαριέσαι, θα κάνω κάποια στιγμή μαστογραφία". Τακτικός έλεγχος (μαστογραφία) και στους ενδιάμεσους μήνες, ψηλάφηση!

Ας γνωρίζουμε: Υπάρχουν κάποιοι καρκίνοι που θα κάνουν την εμφάνισή τους σε λιγότερο από 12 μήνες από τον τελευταίο μαστογραφικό έλεγχο. Σε λιγότερο από 11 μήνες από τον τελευταίο μαστογραφικό έλεγχο. Αν μάλιστα περιμένουμε 14 ή 15 μήνες για να επαναλάβουμε τη μαστογραφία, μπορεί να έχει ήδη ξεφύγει.

Γι' αυτό: Τακτική, τακτικότατη ψηλάφηση.

Και αν - ο μη γένοιτο - βρεθεί κάτι, η συμβουλή είναι μία:

"Και τώρα τρέχα"!

Υ.Γ.

Απευθύνθηκα σε αρκετούς γιατρούς, είτε για να με αναλάβουν, είτε για να πάρω μια δεύτερη γνώμη. Είμαι ευγνώμων για όσα με φροντίδα μου προσέφεραν. Ιδιαίτερα ευγνώμων στους γιατρούς και τις νοσηλεύτριες που με πολλή αγάπη με φρόντισαν κατά τις χημειοθεραπείες - και ξέρω ότι αυτή την αγάπη και φροντίδα προσφέρουν σε κάθε ασθενή. Τους οφείλω πολλά (basically, τη ζωή μου!) Δημοσιεύθηκε στο Facebook στις 23/3/2023

Εικόνα των κρουσμάτων στην Κρήτη - 28 Αυγούστου 2020

Συνολικός αριθμός κρουσμάτων ανά νομό.

Δεν έχω ξεκάθαρη εικόνα για το συνολικό αριθμό των κρουσμάτων ανά νομό στην Κρήτη:

Ενώ ανακοινώνονταν τα κρούσματα ανά νομό καθ' όλη τη διάρκεια της άνοιξης, και ανακοινώνονται στον τύπο από τις αρχές Αυγούστου, κατά το μήνα Ιούλιο δεν είχαμε τέτοια πληροφόρηση.

Επομένως δε γνωρίζω με βεβαιότητα το συνολικό αριθμό κρουσμάτων ανά νομό στις αρχές Αυγούστου.
Όμως, επειδή από τις αρχές Αυγούστου υπάρχουν σχετικές πληροφορίες στον τύπο, μπορούμε, στις καμπύλες συνολικού αριθμού κρουσμάτων, να παρακολουθήσουμε την αυξητική πορεία σε κάθε νομό ξεχωριστά.

Η παρακάτω εικόνα αποτυπώνει τον εκτιμώμενο συνολικό αριθμό κρουσμάτων μέχρι τις 28/8.

Εάν κάποιος έχει πληροφορίες για τον αριθμό των θετικών περιστατικών που σημειώθηκαν για κάθε ημέρα του Ιουλίου και για κάθε νομό, ας επικοινωνήσει μαζί μου.

Μέσος ημερήσιος αριθμός κρουσμάτων ανά 100.000 κατοίκους:

Ο αριθμός των θετικών περιστατικών που "χρεώνονται" σε κάθε νομό, υπολογίζεται με βάση τη διεύθυνση μόνιμης κατοικίας του προσώπου. Εάν θέλουμε να συγκρίνουμε την επίπτωση της COVID-19 σε διαφορετικούς νομούς της χώρας, έχει νόημα η αναγωγή του εβδομαδιαίου αριθμού περιστατικών ανά 100.000 κατοίκους.

Αντί του εβδομαδιαίου αριθμού περιστατικών ανά 100.000 κατοίκους, στην παραπάνω εικόνα αποτυπώνω τον κινητό μέσο όρο 7 ημερών ανά 100.000 κατοίκους.

Με αναγωγή σε 100.000 κατοίκους, τα Χανιά έχουν το χειρότερο μέσο ημερήσιο αριθμό περιστατικών μεταξύ των 6 περιφερειακών ενοτήτων που αποτυπώνω στο γράφημα.

Κορονοϊός - Εβδομάδα 1η

Δευτέρα 9 Μαρτίου 2020

Σήμερα πήγα στο Ηράκλειο για να διδάξω Μαθηματική Βιολογία στην ιατρική.
Έμελλε να είναι το τελευταίο "δια ζώσης" μάθημα πριν το κλείσιμο των πανεπιστημίων.

Συνάντησα το Στέφανο. Μιλήσαμε για το παρατηρητήριο ψευδοεπιστήμης.
Στη συνάντησή μας ακολουθήσαμε τις οδηγίες του ΕΟΔΥ.

Συμφωνήσαμε ότι τα πανεπιστήμια θα κλείσουν "είναι απολύτως βέβαιο". Το ίδιο βράδυ ανακοινώθηκε το κλείσιμο σχολείων και πανεπιστημίων.
Επέστρεψα στα Χανιά.

Τρίτη 10 Μαρτίου 2020

Τετάρτη 11 Μαρτίου 2020

Έκλεισαν σχολεία και πανεπιστήμια σήμερα.

Πέμπτη 12 Μαρτίου 2020

Παρασκευή 13 Μαρτίου 2020

Σάββατο 14 Μαρτίου 2020

Κυριακή 15 Μαρτίου 2020

Κορονοϊός - εβδομάδα 2η

Δευτέρα 16 Μαρτίου

Σήμερα δόθηκαν νέες οδηγίες από τον ΕΟΔΥ σχετικά με τον τρόπο επιλογής όσων θα εξεταστούν

Οι καμπύλες αύξησης με βάση τα στοιχεία του WHO

Τρίτη 17 Μαρτίου

Τετάρτη 18 Μαρτίου

Σήμερα έκλεισαν τα εμπορικά καταστήματα. Πλέον θα είναι ανοικτά μόνο τα σούπερ μάρκετ και τα φαρμακεία.

Πέμπτη 19 Μαρτίου

Σήμερα στο διάγγελμά του ο πρωθυπουργός επεσήμανε ότι αρκετοί συμπολίτες μας φεύγουν από τα μεγάλα αστικά κέντρα για να πάνε στην κατοικία τους στα νησιά - αυτό θα έχει ως συνέπεια να βρεθούν σε περιοχή που δεν έχει τις ιατρικές υποδομές που έχουν τα αστικά κέντρα.

Η ίδια φοβάμαι μήπως κάποιοι από τους ταξιδιώτες μεταφέρουν, εν αγνοία τους, την ασθένεια στα νησιά.

Παρασκευή 20 Μαρτίου

tanea.gr > Ελλάδα >

Επιστολή 33 πανεπιστημιακών υπέρ του νόμου Διαμαντοπούλου

Επιστολή στήριξης του ισχύοντος νόμου για την τριτοβάθμια εκπαίδευση έστειλαν σήμερα 33 καθηγητές Πανεπιστημίων, ημέρα που συζητείται στη Βουλή το νομοσχέδιο με τις αλλαγές που προτείνει ο υπουργός Παιδείας Κωνστανίνος Αρβανιτόπουλος. Παράλληλα με την επιστολή τους οι 33 εκφράζουν την αντίθεσή τους στο «ξήλωμα» όπως το χαρακτηρίζουν, του νόμου της Διαμαντοπούλου, το οποίο επιχειρείται όπως λένε αυτές τις ημέρες. Αναλυτικά η επιστολή.

TANEA Team 1 Αυγούστου 2012 | 17:35

Στηρίζουμε τον Νόμο 4009/2011 για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και είμαστε αντίθετες/οι στο ξήλωμά του που επιχειρείται τις μέρες αυτές, ΕΠΕΙΔΗ:
Ο Νόμος 4009:  

Από την ελπίδα στη διάψευση των προσδοκιών – Πέντε χρόνια από τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές

1. Ενισχύει την αυτοτέλεια των Πανεπιστημίων δίνοντάς τους, για πρώτη φορά τη δυνατότητα σύνταξης δικού τους οργανισμού που αποφασίζεται από τα ίδια και όχι από την Πολιτεία. Παράλληλα, ορίζει ότι η πανεπιστημιακή κοινότητα οφείλει να λογοδοτεί στην κοινωνία, η οποία και το χρηματοδοτεί, και προβλέπει το Συμβούλιο του Ιδρύματος ως όργανο λογοδοσίας και ελέγχου της διοίκησης των ΑΕΙ και διασφάλισης της διασύνδεσής τους με την κοινωνία. Τα εξωτερικά μέλη του επιλέγονται με αυξημένη πλειοψηφία και άρα συναινετικά από  τα εκλεγμένα εσωτερικά. Αντίθετα, σύμφωνα με τις προτεινόμενες αλλαγές αρκεί η απλή πλειοψηφία των παρόντων, με αποτέλεσμα να ευνοείται η επιβολή των ομάδων και φατριών που επικρατούν στο ίδρυμα.
3. Βοηθά στην κατεδάφιση της κομματοκρατίας καταργώντας την συμμετοχή των φοιτητικών παρατάξεων στη διοίκηση: ενώ ιδεοτυπικά η συμμετοχή των φοιτητών θεωρείται πράξη δημοκρατίας, δεν είναι λίγες οι φορές που οι αποφάσεις του συλλόγου των φοιτητών λαμβάνονται μετά από ανταλλαγή ύβρεων και άσκηση βίας, η ανάδειξη εκπροσώπων των φοιτητών γίνεται χωρίς καταστατικό, οι συνελεύσεις αποφασίζουν χωρίς απαρτία ή με αποκλεισμούς. Δίνοντας στους "εκπροσώπους" των παρατάξεων βήμα λόγου και δύναμη ψήφου στα όργανα διοίκησης των ΑΕΙ "επιδοκιμάζουμε" τέτοιου είδους φαινόμενα.
5. Σπάζοντας το οργανωτικό μονοπώλιο των τμημάτων, ο Ν. 4009 επιτρέπει τη δημιουργία νέων, ευέλικτων και διεπιστημονικών προγραμμάτων σπουδών, που στηρίζονται στη "συνένωση επιστημονικών δυνάμεων", όπως επιτάσσουν η εξέλιξη των επιστημών και οι ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας. Αντίθετα η αναγκαστική διατήρηση των τμημάτων ως μονάδων οργανωμένης γνώσης ευνοεί μόνον τη συντηρητική νοοτροπία όσων μένουν προσκολλημένοι στο δόγμα ότι η γνώση παράγεται και αναπαράγεται σε διακριτές «καθαρές» δομές. Σύμφωνα με τις προτεινόμενες αλλαγές τα εργαστήρια, οι κλινικές και τα μουσεία επιστρέφουν στην ευθύνη των τμημάτων αντί για τις σχολές, διαιωνίζοντας καθηγητικά φέουδα και σπατάλη πόρων.
7. Για δεκαετίες τώρα, τα ελληνικά πανεπιστήμια διαμορφώθηκαν με βάση τη λογική ότι κάθε συλλογικά λαμβανόμενη απόφαση είναι και ορθή. Έτσι όμως, η ατομική ευθύνη κρύφτηκε κάτω από το χαλί του αλάθητου της συλλογικότητας! Ο Ν/ 4009 προβλέπει την επιλογή του Κοσμήτορα βάσει προσόντων από το Συμβούλιο του Ιδρύματος και την επιλογή των αξιολογητών των Καθηγητών από τον ανεξάρτητο Κοσμήτορα. Αντίθετα, σύμφωνα με τις προτεινόμενες αλλαγές, ο Κοσμήτορας θα συνεχίζει να εκλέγεται από όλους τους Καθηγητές του Τμήματος, αλλά και να επιλέγει όσους θα κρίνουν τους Καθηγητές του Τμήματος! Έτσι δεν θα αλλάξει σε τίποτε η σημερινή κατάσταση στην οποία ο ορισμός από το ίδιο το Τμήμα με πρόταση του Τομέα των αξιολογητών των μελών του και η άτυπη πρακτική οι αξιολογούμενοι να προτείνουν τους αξιολογητές τους οδήγησαν σε καταστάσεις διαπλοκής αλλά και υποταγής των μελών ΔΕΠ χαμηλότερων κυρίως βαθμίδων, με αποτέλεσμα τη δημιουργία σχέσεων συναλλαγής και διαπλοκής.

Ο νόμος 4009 εφαρμόζεται ήδη στα περισσότερα σημεία του χωρίς προσκόμματα. Είναι ώρα να εφαρμοστούν και οι υπόλοιπες διατάξεις του, όσες αφορούν τη διοίκηση των Πανεπιστημίων, των οποίων η εφαρμογή έχει μέχρι σήμερα παρεμποδιστεί από κομματικές ομάδες και Πρυτάνεις με ισχυρά κομματικά ερείσματα. Τυχόν αδυναμίες του μπορούμε να τις διορθώσουμε αφού πρώτα αυτές φανούν στην πράξη και μέσα από την εφαρμογή του. Είναι ώρα να επιτρέψουμε στα Πανεπιστήμια να αναπτύξουν σχέσεις εμπιστοσύνης και αλληλοτροφοδότησης με τους πολίτες και την κοινωνία.  Ειδάλλως,  θα έχουμε χάσει μια ιστορική ευκαιρία για ουσιαστική αναβάθμιση των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων της χώρας μας.
1)      Γιώργος Ανωγειανάκις, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
2)      Μάρκος Ασσαέλ, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
3)      Πέτρος Βασιλειάδης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
4)      Λουκάς Βλάχος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
5)      Βασιλική Γεωργιάδου, Πάντειο Πανεπιστήμιο
6)      Αχιλλέας Γραβάνης, Πανεπιστήμιο Κρήρης
7)      Άνα Γραμματικάκη, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
8)      Παύλος Ελευθεριάδης, Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης
9)      Πέρσα Ζερή, Πάντειο Πανεπιστήμιο
10)  Ορέστης Καλογήρου, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
11)  Δημήτριος Κανδυλάκης, Πολυτεχνείο Κρήτης
12)  Άγγελος Κανελλής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
13)  Αναστασία Καρρά, ΤΕΙ Ηπείρου
14)  Ελένη Κασάπη, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
15)  Βάσω Κιντή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
16)  Ιωάννης Ληξουριώτης, Πάντειο Πανεπιστήμιο
17)  Δάφνη Μανουσάκη, Πολυτεχνείο Κρήτης
18)  Καλλιόπη Μακρίδου, Αριστοτέλιο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
19)  Αχιλλέας Μητσός, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
20)  Βασίλης Μούγιος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
21)  Κώστας Μπιλιαδέρης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
22)  Γιώργος Παγουλάτος, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
23)  Χρήστος Παναγιωτίδης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
24)  Μάρκος Παπαγεωργίου, Πολυτεχνείο Κρήτης
25)  Λίνα Παπαδοπούλου, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
26)  Βασίλης Παπάζογλου, Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο
27)  Κωνσταντίνος Πατέστος, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
28)  Θεόφιλος Πουταχίδης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
29)  Μπάμπης Σαββάκης, Πανεπιστήμιο Κρήτης
30)  Μιχάλης Σακελλαρίου, Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο
31)  Κώστας Σοφούλης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
32)  Δημήτρης Σωτηρόπουλος, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
33)  Μάγδα Τσολάκη, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Brain drain ...

Έφυγα από την Ελλάδα για πρώτη φορά στην ηλικία των 18. 3 χρόνια Αγγλία, 5 1/2 χρόνια στο Seattle, μισό χρόνο στη Γαλλία, δύο χρόνια στη Washington και ένα χρόνο στην Ελβετία. Είχα τρομερή νοσταλγία και ανυπομονούσα πως και τι να επιστρέψω στην Ελλάδα. Επέστρεψα πρώτη φορά στο πανεπιστήμιο Κρήτης ως συμβασιούχος. Έχοντας μείνει για 12 χρόνια ενήλικης ζωής στο εξωτερικό, δεν είχα ιδέα από την κατάσταση στην Ελλάδα. Δεν μου είχε πει κανείς "δεν επιστρέφεις σε θέση συμβασιούχου". Τον πρώτο χρόνο κάναμε 6 μήνες να πρωτοπληρωθούμε, αλλά οι καθυστερήσεις δε σταμάτησαν εκεί. Οι καθυστερήσεις πάντα σε πολλαπλάσια των 3 μηνών. Κάποιοι ψυθίριζαν ότι διάφοροι στο υπουργείο "επενδύαν" τα χρήματα που ερχόταν από την ευρωπαϊκή ένωση, πριν μας δώσουν το "κεφάλαιο". Έκανα αιτήσεις για κάποια σταθερή θέση, συνήθως παίρναν τον "εσωτερικό" υποψήφιο.
Επιστρέφοντας στο Ηράκλειο από τη Ζυρίχη, ήταν τέτοια η νοσταλγία μου που σκεφτόμουν ότι θα φιλούσα το χώμα της Κρήτης. Ένα πράγμα δεν περνούσε από το μυαλό μου: ότι θα υπήρχε περίπτωση να ξαναφύγω.

Το χειμώνα του 2004, καταλαβαίνοντας ότι είχα φτάσει σε αδιέξοδο, έκανα ξανά τα χαρτιά μου για να επιστρέψω στις ΗΠΑ. Δέχτηκα μια θέση tenure-track στο πανεπιστήμιο Vanderbilt, ένα καλό ιδιωτικό στο Νασβιλ, Τενεσί. Θυμάμαι το πρώτο πράγμα που μου έκανε εντύπωση όταν ανέλαβα καθήκοντα ήταν ότι στη συνέλευση των καθηγητών, όταν μιλούσα, άκουγαν την άποψή μου! Ήταν τρομερή αυτή η διαπίστωση, έδειχνε τι είχε προηγηθεί στην αγαπημένη πατρίδα...
Το Vanderbilt μου συμπεριφέρθηκε άψογα. Ένα σταθερό περιβάλλον, στο οποιο το κύριο μέλημα των συναδέλφων, του προέδρου του τμήματος, όλης της σχολής, ήταν να προσφέρουν σε κάθε ένα μέλος ένα περιβάλλον στο οποίο θα μπορεί να αποδόσει. Σχεδόν κάθε εβδομάδα περνούσε ο πρόεδρος του τμήματος από τα γραφεία μας: "Χρειάζεσαι κάτι; Γνωρίζεις ότι έχει προκηρυχθεί η τάδε ευκαιρία χρηματοδότησης; Την άνοιξη διοργανώνονται τα εξής σεμινάρια, αν θέλεις μπορείς να συνδιοργανώσεις ένα..."
Έμαθα τι σημαίνει συνεχής και ενεργή υποστήριξη. Είδα τις ενεργές προσπάθειες ενός προέδρου τμήματος ώστε το τμήμα να βελτιώσει τη θέση του στα rankings... Και η έρευνά μου να είναι η μόνη και καθημερινή μου έγνοια... Όλα περίφημα...

Κι όμως, αυτή η πλανεύτρα Κρήτη, δεν έλεγε να βγει από το μυαλό μου. Εξελέγην στο Πολυτεχνείο Κρήτης και είπα να δοκιμάσω την τύχη μου στην Ελλάδα για δεύτερη φορά...
Επιστρέφω το Μάιο του 2006. "Δοκιμαστικά", μου είπαν από το Vanderbilt. Αν δε σου αρέσει, επιστρέφεις πίσω. "Δοκιμαστικά" σκέφτηκα και εγώ...

Να μην τα πολυλογώ, πέρυσι το χειμώνα επέστρεψα για 7 μήνες στη Washington. Για 7 μήνες θυμήθηκα πως είναι να βρίσκεσαι σε ένα σταθερό, προβλέψιμο περιβάλλον. Θυμήθηκα πως είναι το να βρίσκεσαι σε περιβάλλον που ο ένας στηρίζει και σέβεται τον άλλο. Σε μια εργασία στην οποία οι αποδοχές σου επιτρέπουν να μην ανησυχείς για το ενοίκιο, για το εάν μπορείς να πληρώσεις για τη θέρμανση, και μπορείς να αφιερωθείς στην έρευνα.
Πίσω στην Ελλάδα της κρίσης, και στα Χανιά του airbnb, τα πράγματα δεν είναι εύκολα, ακόμα και για κάποιον που έχει σταθερή εργασία. Όλα τα σημαντικά, είναι προβληματικά. Οι μισθοί χαμηλοί, τα νοίκια "στο Θεό", η γραφειοκρατία ατελείωτη, η νομοθεσία συγκεχυμένη, δεν ξέρεις "τι θα σου ξημερώσει". Αισθάνεσαι ότι, αντί ο ένας να βοηθά τον άλλο, η χώρα είναι γεμάτη μικρά και μεγάλα φέουδα και συχνά κρίνεσαι και λαμβάνονται αποφάσεις υπέρ σου (ή εναντίον σου) ανάλογα με το τι (νομίζουν) οι άλλοι ότι πρεσβεύεις ...
Όσο για την αναξιοκρατία, εναντίον της όλοι μιλάνε και όλοι κάπου κάνουν τα "στραβά μάτια"...

Οι συμπολίτες μας που πρώτα γνώρισαν τις στρεβλές καταστάσεις στην Ελλάδα και στη συνέχεια βρέθηκαν στο εξωτερικό, γνώρισαν τι σημαίνει να μπορείς να εργάζεσαι σε ένα περιβάλλον προβλέψιμο, στο οποίο η εργασία αναγνωρίζεται και αμοίβεται. Γνωρίζουν τι σημαίνει να βρίσκεσαι σε ένα περιβάλλον στο οποιο επικρατεί ο σεβασμός του ενός προς τον άλλο. Ένα περιβάλλον στο οποίο υπάρχει κατ' αρχήν εμπιστοσύνη του ενός προς τον άλλο, και στη βάση αυτής της εμπιστοσύνης ο ένας θα βοηθήσει τον άλλο. Ειδικά οι επιστήμονες, γνωρίζουν ένα περιβάλλον το οποίο τους προσφέρει όλες τις προϋποθέσεις για να δημιουργήσουν. Είναι πολύ σημαντικό για τον κάθε ένα από εμάς, να μπορεί να δημιουργεί. Και αυτή τη δυνατότητα την προσφέρουν οι χώρες που υποδέχονται το δικό μας "brain drain".
Αυτό το περιβάλλον, γιατί θα θελήσει να το αφήσει ο έλληνας του εξωτερικού;

Το εμπόριο τίτλων σπουδών ως "εργαλείο ανάπτυξης"

Θυμάμαι ότι στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ο τότε υπουργός Παιδείας Πέτρος Ευθυμίου προωθούσε την ιδέα της διεύρυνσης του ακαδημαϊκού χάρτη της χώρας, η οποία έμεινε στη μνήμη μας με το γνωστό «κάθε πόλη και πανεπιστήμιο, κάθε ραχούλα και ΤΕΙ». Μάλιστα, τότε κυκλοφορούσε μια λίστα με τις πόλεις και κωμοπόλεις της χώρας με πληθυσμό άνω των 5.000 κατοίκων, με αναφορά για το εάν είχαν έστω ένα τμήμα ΤΕΙ. Τέτοια "έπρεπε να σχεδιαστούν".

Αντίστοιχης αισθητικής, αν όχι λογικής, είναι οι πρόσφατες συζητήσεις για δημιουργία μιας ελληνικής "αγοράς παροχής υπηρεσιών εκπαίδευσης". Η ίδια η υπουργός αναφέρει ότι η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων θα "προσελκύσει φοιτητές από όλον τον κόσμο, με σημαντική βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και άμεσα οικονομικά οφέλη για τη χώρα. Η χώρα μας πολύ σύντομα θα αναδειχθεί σε περιφερειακό κέντρο εκπαίδευσης".

Δυστυχώς, όπως στο "σχεδιασμό" της κατανομής των τμημάτων ΤΕΙ ανά την επικράτεια, έτσι και σε αυτές τις εξαγγελίες λείπει οποιαδήποτε πειστική αναφορά στο πως θα διασφαλιστεί η ποιότητα του παρεχόμενου "εκπαιδευτικού προϊόντος".

"Να μην κερδίζει μόνο η Κύπρος και η Τουρκία" είχε κάποτε πει ο επικεφαλής του Ποταμιού, Σταύρος Θεοδωράκης.

Φαίνεται η αγωνία μας δεν είναι πλέον η ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης, αλλά το ποιός θα προσφέρει περισσότερους τίτλους σπουδών. Τα παραδείγματά μας έπαψαν να είναι οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Γαλλία, η Φινλανδία - πλέον τα "παραδείγματα προς μίμηση" είναι η Κύπρος και η Τουρκία...

Για την προώθηση της ιδέας του σχεδιαζόμενου "περιφερειακού κέντρου εκπαίδευσης" τα επιχειρήματα δεν είναι πειστικά:

Το brain drain σίγουρα θέλουμε να το περιορίσουμε, αλλά ευχής έργο θα ήταν να θέλαμε να φέρουμε πίσω στη χώρα εκείνους που πρωτοπορούν και βρίσκονται στην αιχμή της έρευνας και που δεν θα δεχτούν να αναπτύξουν το ερευνητικό τους εργαστήριο σε ένα κολλέγιο τρίτης κατηγορίας όταν μπορούν να ερευνήσουν στο Harvard, στο ΕΤΗΖ, στο Berkeley, στην Οξφόρδη.

Το επιχείρημα της "οικονομικής αιμορραγίας" καλά κρατεί εδώ και δεκαετίες... Στο όνομα της ανάσχεσης αυτής της "οικονομικής αιμορραγίας" έχει αυξηθεί ο αριθμός των εισακτέων τις τελευταίες δεκαετίες από 12% σε 80%. Οποιαδήποτε σωστή μελέτη θα είχε προσπαθήσει να αναζητήσει το πρόβλημα αυτών των πιέσεων για παροχή τίτλων σπουδών στο στρεβλά σχεδιασμένο πλαίσιο απόδοσης επαγγελματικών προσόντων, αλλά και στην άσχημα σχεδιασμένη (για να μην πω ανύπαρκτη) επαγγελματική εκπαίδευση. Η εμμονή στην περαιτέρω διεύρυνση της τριτοβάθμιας, εκφράζει τη λάθος κατανόηση των πολύ σοβαρών προβλημάτων στο χώρο της εκπαίδευσης.

Το ότι μπορούμε να προσελκύσουμε φοιτητές από όλο τον κόσμο - γι' αυτό δεν υπάρχει αμφιβολία. Το τρίπτυχο "λίγο κρασί, λίγο ήλιος, θάλασσα" είναι σίγουρα ελκυστικό για πολύ κόσμο, ιδιαίτερα εάν στη χώρα προέλευσης έχουν περισσότερο αξία οι τίτλοι σπουδών και όχι η ποιότητα. Εξ'αλλου, ας μην ξεχνάμε, πολλά diploma mills έχουν ανοίξει στην περιοχή, τα οποία προσφέρουν τίτλους σπουδών εύκολα και άκοπα.

Η ποιότητα δε διασφαλίζεται με τις μάλλον αφελείς εξαγγελίες ότι "ο συναγωνισμός με τα δημόσια πανεπιστήμια θα οδηγήσει στην βελτίωση του επιπέδου παρεχόμενης εκπαίδευσης για όλους" - πόσο συντέλεσαν τα ιδιωτικά της Κύπρου, που είναι πολύ χαμηλά στις διεθνείς κατατάξεις, σίγουρα όχι στην πρώτη χιλιάδα, στη βελτίωση του δημόσιου Πανεπιστημίου Κύπρου, το οποίο βρίσκεται σε κατάταξη μεταξύ 401-500 στον κόσμο;

Θα με ρωτήσετε κάποιοι: "Τι πειράζει εάν δημιουργηθούν 30 νέα πανεπιστήμια, σε θέσεις κατάταξης 3000 έως 20.000 στον κόσμο;"
Η απάντηση δεν είναι δύσκολη: όσο δεν εξυγιαίνεται το πλαίσιο απόδοσης επαγγελματικών προσόντων και άδειας ασκήσεως επαγγέλματος, το γνωσιακό υπόβαθρο των νέων πτυχιούχων θα βαίνει μειούμενο. Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα που παραμένει εγκλωβισμένη στα "τυπικά προσόντα" για τη στελέχωση φορέων και οργανισμών, η οποία εδώ και μισό αιώνα αδυνατεί να διακρίνει την ποιότητα - αντιθέτως μοριοδοτεί την ποσότητα (π.χ. διαφορετικών τίτλων προσόντων), μια χώρα της οποιας ο νομοθέτης αδυνατεί να κάνει τη διάκριση μεταξύ τίτλου σπουδών από το Caltech και τίτλου σπουδών από το φυσικό Καβάλας, αναγκαστικά θα συνεχίσει να στελεχώνει τον κρατικό μηχανισμό βάσει "τυπικών προσόντων". Έάν, κατά μέσο όρο, η ποιότητα του μέσου τίτλου σπουδών βαίνει μειούμενη, η ποιότητα του επιστημονικού προσωπικού της χώρας θα είναι αντίστοιχη.
Εάν δεν μπορούμε να κάνουμε τη διάκριση της ποιότητας, η πείρα έχει δείξει ότι οι καλύτεροι θα φεύγουν προς τις χώρες που όχι μόνο μπορούν να κάνουν τη διάκριση, αλλά την εκτιμούν με το σωστό τρόπο.

Προς το παρόν, το ζητούμενο είναι να γίνει κατανοητή η ανάγκη διάκρισης της ποιότητας από την ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας. Τα υπόλοιπα έπονται.

O μύθος ότι με τις μετεγγραφές τα κεντρικά ΑΕΙ βουλιάζουν και τα περιφερειακά αδειάζουν. Οι "ελεύθερες" μετεγγραφές του 2014-15

Ο νόμος 4264/2014 (νόμος Λοβέρδου), επέτρεψε σε πολλές κατηγορίες φοιτητών (πολύτεκνοι, τρίτεκνοι, κ.α.) να μεταφέρουν τη θέση εισαγωγής τους σε αντίστοιχο πανεπιστημιακό τμήμα άλλου ΑΕΙ. Οι δικαιούχοι φάνηκαν να είναι πολλοί και οι εφημερίδες συναγωνίζονταν η μία την άλλη σε δυσοίωνες προβλέψεις για τον τελικό αριθμό μετεγγραφομένων. Χαρακτηριστικό ήταν το πρωτοσέλιδο στην εφημερίδα Πρώτο Θέμα.



Παρά τα δημοσιεύματα, μετά τις μετεγγραφές του 2014-15 με βάση τον παραπάνω νόμο και όπως φάνηκε εκ των υστέρων, τα κεντρικά ΑΕΙ δε «βούλιαξαν» και τα περιφερειακά δεν «άδειασαν». «Κακές» περιπτώσεις υπήρξαν σε κεντρικά ΑΕΙ αλλά και σε περιφερειακά ΑΕΙ. Η υπερβολές που ακούστηκαν σχετικά για τον αριθμό των μετεγγραφομένων, θα είχε αποφευχθεί εάν είχαν μελετηθεί προσεκτικά οι κατηγορίες των αντίστοιχων τμημάτων και η κατανομή των φοιτητών με βάση τον τόπο καταγωγής.

Αναλυτικά:

Προτάσεις αναμόρφωσης τριτοβάθμιας εκπαίδευσης

Κατά το μόττο: «Το ψάρι .. από την κεφαλή», όλο το εκπαιδευτικό μας σύστημα, σέρνεται, και έχει τη «σφραγίδα» των εκάστοτε πολιτικών ηγεσιών, οι οποίες, είτε ασκούσαν πελατειακές πολιτικές, είτε αδυνατούσαν να αναγνώσουν και να αντιμετωπίσουν τα πάμπολλα προβλήματα του εκπαιδευτικού τοπίου.

Πρώτα κάποια γενικά σχόλια:

Πριν την ίδρυση ιδιωτικών ΑΕΙ, θα πρέπει να προχωρήσουμε σε μια πρώτη εξυγίανση του ακαδημαϊκού χάρτη της χώρας. Το σκεπτικό γι' αυτή την πρόταση είναι απλό: Εάν απαιτήσουμε αυστηρές προδιαγραφές για τα ιδιωτικά ΑΕΙ, τις ίδιες θα πρέπει να πληρούν και τα δημόσια. Σήμερα όμως λειτουργούν τμήματα ΑΕΙ τα οποία, σύμφωνα με τις αξιολογήσεις της ΑΔΙΠ «έχουν καρκίνο». Εάν, τραγικές περιπτώσεις τμημάτων σε δημόσια ΑΕΙ, συνεχίζουν απρόσκοπτα τη λειτουργία τους, τραγικές περιπτώσεις θα συναντήσουμε και στα μη κρατικά ΑΕΙ. 

Πολλές οικογένειες ενδιαφέρονται πρωτίστως για το «χαρτί» και δευτερευόντως για τις ουσιαστικές σπουδές του νέου. Όμως, σπουδές σε ένα «λάθος» περιβάλλον, διαμορφώνουν «λάθος» νοοτροπίες. Η κριτική αφορά και στα δημόσια ΑΕΙ. Στόχος της εκπαιδευτικής πολιτικής, να διαμορφώνει σωστούς πολίτες, οι οποίοι, ως σωστοί πολίτες, θα είναι και σωστοί επαγγελματίες. 

Προϋπόθεση ενός πολίτη που σέβεται την πολιτεία, είναι μια πολιτεία που σέβεται τον πολίτη. 

Ο σεβασμός ξεκινά από τους δασκάλους και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, τα οποία, στα μάτια του μαθητή, εκπροσωπούν την πολιτεία, προς το μαθητή. Θα πρέπει το εκπαιδευτικό σύστημα να βοηθά το νέο να αναπτύξει τα ταλέντα του, να κυνηγήσει τους στόχους του, αλλά και να του ανοίξει νέους ορίζοντες.

Τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, ως πρότυπες κοινότητες, θα πρέπει να είναι ο στόχος: πρότυπες, ως προς το μαθησιακό, το οργανωτικό, το κτιριακό περιβάλλον, αλλά και ως προς τις «πόρτες» που ανοίγει, στις δυνατότητες που προσφέρει στα μέλη της κοινότητας. 

Ποιός επιθυμεί την επιστροφή στο νόμο 1268/1982;

Οι κ. Πανούσης και Κλάδης είχαν συμμετάσχει στη σύνταξη του Ν.1268/1982. Μερικά χρόνια αργότερα καταθέτουν την άποψή τους για τα τεράστια προβλήματα που δημιούργησε ο Ν.1268/1982. Ο κ. Κ. Τσουκαλάς, επικεφαλής στο ψηφοδέλτιο επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς να ασκεί κριτική στο Ν.1268, σε κείμενό του (1993) χρησιμοποιεί σκληρή γλώσσα για την κατάσταση στην οποία είχαν περιέλθει τα πανεπιστήμια. Αναρωτιέται λοιπόν κανείς, εάν η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας συμμερίζεται τις απόψεις των κ. Πανούση, Κλάδη, Τσουκαλά: αναγνωρίζουν τα προβλήματα; Εάν ναι, μπορούν να προσφέρουν μια ανάλυση για τα αίτια αυτών των προβλημάτων;  Εάν όχι, τότε δεν μπορούν να προσφέρουν λύση. Σίγουρα δεν μπορούν να νομοθετούν με βάση την εμπειρία του ΕΜΠ.

Ανεύθυνη πολιτική για τους εισακτέους

«Καταστροφικός απεδείχθη o τρόπος ορισμού των εισακτέων στα ΑΕΙ πέρυσι. Η ευθύνη βαραίνει το υπουργείο Παιδείας για δύο, κυρίως, λόγους:

Πρώτον: Το υπουργείο διεύρυνε τα κριτήρια για τους δικαιούχους μετεγγραφής, με αποτέλεσμα, ενώ το 2013 οι δικαιούχοι υποψήφιοι ήταν 3.864 (εγκρίθηκαν 2.654 μεταφορές θέσεων), το 2014-15 οι αιτήσεις ξεπέρασαν τις 12.000. Ιδιαίτερα επιβαρύνθηκαν από τις μετεγγραφές ορισμένα τμήματα κεντρικών ΑΕΙ, με χαρακτηριστικά παραδείγματα το τμήμα Πληροφορικής του ΤΕΙ Αθηνών στο οποίο οι πρωτοετείς τριπλασιάστηκαν, και το τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Πανεπιστημίου Αθηνών, στο οποίο οι πρωτοετείς σχεδόν διπλασιάστηκαν σε σχέση με προηγούμενες χρονιές.

Δεύτερον: Το ακαδημαϊκό έτος 2014-15 το υπουργείο επέβαλε αυξήσεις στον αριθμό των εισακτέων μεγαλύτερες από 30% σε σχέση με το ακαδημαϊκό έτος 2013-14 σε αρκετά τμήματα. Οι αυξήσεις αυτές, οι οποίες αφορούσαν κυρίως σε ΑΕΙ της περιφέρειας, δεν εξομαλύνθηκαν μετά τις μετεγγραφές. Για παράδειγμα, 

Σκέψεις και προτάσεις για την πανεπιστημιακή εκπαίδευση

Παρά το ζοφερό πολιτικό κλίμα των τελευταίων ημερών δεν πρέπει να ξεχνάμε τις λύσεις που πρέπει να αναζητήσουμε για να ανακάμψει η χώρα. Η άποψή μου είναι ότι, παρ’όλο που απαιτεί χρόνια για να αποδώσει, η καλύτερη διέξοδος για τη χώρα είναι να δοθεί προτεραιότητα στη σωστή παιδεία των πολιτών της.

Μελετώντας τα ΑΕΙ της χώρας μπορούμε να προβλέψουμε την εικόνα που θα έχει η χώρα σε 20 χρόνια. Η εικόνα αυτή δεν είναι καθόλου ενθαρρυντική για την αναπτυξιακή πορεία της χώρας.

Η ποιότητα της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης εξαρτάται άμεσα από τον αριθμό των εισακτέων

Πολλοί έχουν διαμαρτυρηθεί για τις χαμηλές κατατάξεις των πανεπιστημίων μας στις διεθνείς αξιολογήσεις. Γεγονός είναι ότι η χώρα μας δεν διαθέτει πανεπιστήμιο το οποίο να κατατάσσεται στα 100 πρώτα διεθνώς. Έχει όμως πανεπιστήμια που κατατάσσονται στα 500 πρώτα - σε σύνολο 16.000 πανεπιστημίων διεθνώς (άλλοι υπολογίζουν τα πανεπιστήμια σε 22.000), το να έχεις πανεπιστήμια στο καλύτερο 3% δεν είναι και άσχημα. Μπορούμε όμως καλύτερα.

3 προτάσεις για την παιδεία

Διαπιστώσεις – προβλήματα

Πρόσφατες μελέτες συσχετίζουν την ποιότητα της εκπαίδευσης μιας χώρας με τον ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης του Α.Ε.Π. [Hanushek & Woessmann, The World Bank, 2007]. Μάλιστα η ποιότητα της εκπαίδευσης (όπως αυτή στοιχειοθετείται από τα αποτελέσματα των διαγωνισμών PISA) αποδεικνύεται σημαντικότερη από τη διάρκειά της. Όμως στην Ελλάδα η έμφαση του Υπ. Παιδείας από τη μεταπολίτευση και μετά ήταν στην ποσότητα (πλέον του 70% των αποφοίτων Λυκείου εισάγεται σε ΑΕΙ) και όχι στην ποιότητα. Ακόμα και προ κρίσης, η χώρα μας είχε  μεγάλο ποσοστό ανεργίας μεταξύ των πτυχιούχων (μελέτες ΟΟΣΑ). Οι επιδόσεις της Ελλάδος στους διαγωνισμούς PISA δεν δίνουν ελπίδες για το μέλλον.

Επιστολή των καθηγητών του Πολυτεχνείου Κρήτης προς τον Υπουργό Παιδείας

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Ενιαίου Συλλόγου Δ.Ε.Π. του Πολυτεχνείου Κρήτης (του οποίου είμαι μέλος(*)) έστειλε χθες την παρακάτω επιστολή στον Υπουργό Παιδείας καθ. κ. Κ. Αρβανιτόπουλο:

«Αξιότιμε κύριε Υπουργέ,

Στον αριθμό των εισακτέων στα ΑΕΙ που ανακοινώθηκε πρόσφατα, σημειώνεται μια σημαντική αύξηση στα ΑΕΙ της περιφέρειας. Για παράδειγμα η Σχολή ΗΜΜΥ του Πολυτεχνείου Κρήτης, με 28 μέλη ΔΕΠ, θα δεχθεί φέτος 225 εισακτέους (πριν 2 χρόνια οι εισακτέοι ήταν 130), όταν η Σχολή ΗΜΜΥ του ΕΜΠ, με 85 μέλη ΔΕΠ, θα δεχθεί τον ίδιο αριθμό εισακτέων (225).

Για να μπορέσουν οι φοιτητές να σπουδάσουν, και κατ’ επέκταση να αποφοιτήσουν, θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε διαλέξεις και εργαστήρια. Σε πολλά ΑΕΙ και ΤΕΙ, ιδιαίτερα της περιφέρειας, ο αριθμός των εισακτέων είναι πολύ μεγαλύτερος από τη χωρητικότητα των διαθέσιμων αιθουσών.

Οι θέσεις εισακτέων αυξήθηκαν κυρίως σε ιδρύματα της περιφέρειας

Με την πρόσφατη ανακοίνωση της αύξησης του αριθμού των εισακτέων ο Υπουργός Παιδείας, επισήμανε ότι η «μικρή» αυτή αύξηση έγινε, μεταξύ άλλων, «για να μπορέσει αυτή η χώρα σταματήσει να «παράγει» ανέργους πτυχιούχους, ή πτυχιούχους χωρίς δεξιότητες και επάρκεια.» Παρατηρώ ότι η αύξηση δεν είναι μικρή, αλλά πιο κρίσιμο ζήτημα αποτελεί το ότι,  με τον τρόπο που έγινε, όχι μόνο δε θα λύσει το τεράστιο πρόβλημα της ανεργίας, αλλά ίσως το επιτείνει.

Κατ’αρχήν η χαρακτηρισθείσα ως «μικρή» αύξηση των εισακτέων (μεγαλύτερη του 15% για περίπου 50 πανεπιστημιακά τμήματα σε όλη τη χώρα), αφορά κυρίως σε πανεπιστήμια της περιφέρειας: ενώ ο αριθμός των εισακτέων μειώθηκε στα πανεπιστημιακά ιδρύματα Αθηνών, Πειραιώς και Θεσσαλονίκης (εξαίρεση αποτελούν η Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο και το Χαροκόπειο), ο αριθμός των εισακτέων αυξήθηκε σε όλα ανεξαιρέτως τα πανεπιστήμια της περιφέρειας. Ο ανορθολογικός τρόπος με τον οποίο σημειώθηκαν οι αλλαγές στον αριθμό των εισακτέων, θα διοχετεύσει σημαντικό μέρος των νέων από τα μεγάλα αστικά κέντρα σε ΑΕΙ της περιφέρειας. Δυστυχώς η ανακατανομή αυτή των εισακτέων έγινε χωρίς να ληφθούν υπόψη οι δυνατότητες που έχουν τα περιφερειακά ΑΕΙ να υποδεχθούν τους νέους φοιτητές και οι πρωτοετείς θα βρεθούν φέτος μπροστά σε αμφιθέατρα και εργαστήρια στα οποία δε θα χωρούν. 

Η εκπαίδευση των παιδαγωγών

Πριν 20 χρόνια, μια φίλη από την Αγγλία μου είχε εξηγήσει τη διαδικασία από την οποία πρέπει να περάσει απόφοιτος των τριετών σπουδών που οδηγούν σε πτυχίο μαθηματικών, για να πιστοποιηθεί ως καθηγητής μαθηματικών στη δευτεροβάθμια:
Μετά το πρώτο πτυχίο, ακολουθούσε ένα έτος μεταπτυχιακών σπουδών στη διδακτική. Κατά τη διάρκεια αυτών των σπουδών παρακολουθούσε παιδαγωγικά μαθήματα, αλλά παράλληλα ξεκινούσε να διδάσκει σε τάξη, υπό την επίβλεψη ενός μέντορα.

Η ιδέα μου είχε φανεί πολύ καλή: τον πρώτο χρόνο, το μάθημα να γίνεται υπό την επίβλεψη ενός μέντορα, ο οποίος θα καθοδηγεί τον νέο καθηγητή. Αναρωτιόμουν γιατί αυτό δεν εφαρμοζόταν στην Ελλάδα.

Με αφορμή τη συζήτηση για την αύξηση των εισακτέων στα ΑΕΙ, είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω γιατί κάτι τέτοιο είναι σχεδόν αδύνατο.

Ο υπερδιπλασιασμός των φοιτητών στα κεντρικά ΑΕΙ: Αλήθεια ή μύθος;

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Προέδρου της ΠΟΣΔΕΠ

<< Επιπλέον, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι, ειδικά στα μεγάλα Πανεπιστήμια, ο τελικός αριθμός των φοιτητών που προκύπτει μετά την ολοκλήρωση των μεταγραφών και την είσοδο επιπλέον φοιτητών ειδικών κατηγοριών, ο τελικός αριθμός των φοιτητών φτάνει σε υπερδπλάσιο νούμερο από αυτό που ανακοινώνει αρχικά το Υπουργείο. >>

Όταν ο πρόεδρος της ΠΟΣΔΕΠ προβαίνει σε τέτοιες ανακοινώσεις επισήμως, θα πρέπει να τις τεκμηριώνει με στοιχεία. Τα στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας δεν επιβεβαιώνουν τον ισχυρισμό του προέδρου της ΠΟΣΔΕΠ για υπερδιπλασιασμό των φοιτητών.

Δυστυχώς όμως, ο ατεκμηρίωτος αυτός ισχυρισμός, κυκλοφορεί με ευκολία σε κάποιους κύκλους των Αθηνών. Άραγε πόσο επηρρέασε αυτή η εντύπωση την πρόσφατη αύξηση των εισακτέων, η οποία ήταν ιδιαίτερα μεγάλη στα ΑΕΙ της περιφέρειας;

Ας δούμε την αύξηση των εισακτέων του 2011, σε σχέση με τους εισακτέους γενικής σειράς των κεντρικών ΑΕΙ
= (φοιτητές που γράφτηκαν στο πρώτο έτος - αριθμός εισακτέων)/(αριθμός εισακτέων) x 100:

ΕΚΠΑ: +32%
ΕΜΠ: +34.7%
ΟΠΑ: +20.5%
ΠαΠει: +15.5%
Πάντειο: +19.4%
ΑΠΘ: 27.2%

Δηλ. στα περισσότερα μεγάλα ΑΕΙ, κατά μέσο όρο οι φοιτητές δεν αυξήθηκαν ούτε κατά το 1/3!

Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας για το ακαδ. έτος του 2011-12  η μέγιστη απόκλιση στον αριθμό των εισακτέων γενικής σειράς (εισακτέοι ειδικών κατηγοριών, μεταγραφές κλπ) σημειώθηκε στα εξής τμήματα των μεγάλων ΑΕΙ:

« Όπου ο δάσκαλος έχει να διορθώση 1000 γραπτά, δεν μπορεί να συλλάβη χίλιες ατομικότητες. Το ανθρωποστοίβαγμα εξανδραποδίζει το άτομο. »

Το μήνυμα της φωτογραφίας παραμένει επίκαιρο: « Όπου ο δάσκαλος έχει να διορθώση 1000 γραπτά, δεν μπορεί να συλλάβη χίλιες ατομικότητες. Το ανθρωποστοίβαγμα εξανδραποδίζει το άτομο. »